Cmentarz

Pierwsza wzmianka o otwarciu nowego cmentarza oraz kaplicy cmentarnej w Tłumaczu pojawia się w 1894 roku. Fundatorką cmentarza była Hieronima Jahnowa, właścicielka dóbr tłumackich. Jej grobowiec znajduje się w centralnym punkcie cmentarza, przy głównej bramie wejściowej i w dość dużej odległości od części zinwentaryzowanej w niniejszym opracowaniu.

Cmentarz w Tłumaczu ma kształt trapezu i zlokalizowany jest w południowej części miasta, przy drodze prowadzącej do wsi Koroliwka (d. Korolówka) i Bortniki. Wzdłuż dłuższego boku trapezu ciągną się równolegle dwie, długie, główne aleje oraz jedna krótsza, powstała prawdopodobnie już po wojnie. Jedna z dwóch głównych alej (wewnętrzna), przy której znajdują się stare grobowce połączona jest prostopadłą aleją z wejściem głównym od strony ulicy. Przy alejce tej znajduje się grobowiec fundatorki cmentarza Hieronimy Jahnowej, właścicielki dóbr Tłumacz. Z trzech stron cmentarz otoczony jest siatką, natomiast od ulicy metalowym płotem oraz nowym, żelbetowym, betonowym ogrodzeniem, postawionym w ostatnim roku. W ogrodzeniu znajduje się trzy wejścia: dwa główne zamykane bramami z siatki oraz jedno wąskie i niezamykane prowadzące do południowej części cmentarza w kształcie czworoboku o wymiarach ok. 100/100/130/40, gdzie znajduje się kaplica cmentarna, pełniąca obecnie rolę kościoła katolickiego oraz polskie groby z przełomu XIX i XX wieku. Jest to czynny cmentarz komunalny o powierzchni ok. 5 hektarów.

W związku z brakiem miejsca pochówki odbywają się obecnie również w części cmentarza, gdzie znajdują się ostatnie polskie groby, szczególnie w mogiłach, które nie mają już polskich napisów. Pochówki odbywają się w starych mogiłach lub obok nich. Zgodnie z informacjami obecnych mieszkańców większość polskich grobów została zburzona przez Rosjan w czasie wojny lub nieco później.

Osoby pochowane na cmentarzu

Obecnie w przeważającej ilości odbywają się pochówki w obrządku grekokatolickim, ale także pojedyncze pochówki w obrządku rzymskokatolickim. Ze względu na istniejącą obecnie w Tłumaczu dość dużą ilość wiernych kościoła prawosławnego prawdopodobnie pochówki odbywają się także w tymże obrządku.

Od momentu założenia cmentarza do roku 1944/45, czyli do czasu ekspatriacji Polaków z Tłumacza cmentarz był wyraźnie dwuwyznaniowy i pochówki odbywały się w dwóch obrządkach – rzymskokatolickim i greckokatolickim. Trudno jest ocenić, które z grobów przynależą do odpowiedniego obrządku. Można założyć, że groby opisane cyrylicą należą do wiernych wyznania grekokatolickiego, lecz wiele z nich, szczególnie te z okresu powojennego może należeć do wiernych wyznania rzymskokatolickiego o czym świadczyć mogą zapisane cyrylicą polskie nazwiska.

Wśród nielicznych zachowanych, polskich grobów przetrwały w dość dobrym stanie przede wszystkim groby oraz grobowce osób zamożnych i znaczących dla Tłumacza. Wynika to zapewne z zasobności rodzin i związaną z tym trwałość i solidność nagrobków z piaskowca, granitu lub marmuru.

Od 2010 cmentarz porządkowany jest w ramach akcji „Mogiłę pradziada ocal od zapomnienia„, dzięki czemu udaje się go utrzymać w dobrym stanie.

Pliki do pobrania:

Spis polskich nagrobków

Obmiar cmentarza

Plan cmentarza wraz z umieszczonymi polskimi nagrobkami